Faas Psychologie is in 2010 opgericht vanuit de ambitie een warme en rustgevende werkomgeving te creëren waarin hoogwaardige psychologische zorg kan worden geboden. Deze visie vormt nog altijd een belangrijk uitgangspunt van de organisatie. Naast het leveren van kwalitatief hoogstaande zorg wordt veel waarde gehecht aan het realiseren van een exclusieve zorgbeleving, waarbij ook de fysieke omgeving bewust wordt vormgegeven.
Door zorgvuldig aandacht te besteden aan het interieur, de inrichting en de sfeer van de ruimtes wordt gestreefd naar een omgeving die rust, veiligheid en comfort uitstraalt. Dat deze benadering door patiënten wordt gewaardeerd, blijkt uit de reviews op Zorgkaart Nederland. Bijna één op de vijf patiënten benoemt expliciet positieve ervaringen met de fysieke omgeving. Daarbij worden termen gebruikt als rustgevend, open, warm, smaakvol en een prachtig pand dat met zorg is ingericht. Verschillende patiënten geven bovendien aan dat deze omgeving bijdraagt aan een gevoel van veiligheid, ontspanning en het verminderen van overprikkeling. Tegelijkertijd is de beleving van een zorgomgeving heel persoonlijk en zal deze verschillen afhankelijk van iemands achtergrond en hulpvraag.
Wat zegt de wetenschap eigenlijk over de invloed van de fysieke omgeving en ambiance op het herstel en/of de effectiviteit van de behandeling in de Geestelijke Gezondheidszorg?
Auteurs: Mathilde Giepman-Pronk PhD, psycholoog en Gerda Wesseling PhD, klinisch psycholoog
Ruime aandacht voor de invloed van de fysieke leefomgeving
Allereerst blijkt dat er inmiddels ruime wetenschappelijke aandacht bestaat voor de invloed van de fysieke leefomgeving op het welbevinden, het functioneren en de gezondheid van mensen. Binnen dit onderzoeksveld spelen onder meer de concepten built environment, cultural ecosystem services, healing architecture, biophilic design en human-centered design een centrale rol. Deze benaderingen gaan uit van de veronderstelling dat de inrichting van de gebouwde omgeving een substantiële bijdrage kan leveren aan gezondheid, herstel en kwaliteit van leven.
Opvallend is echter dat het merendeel van het beschikbare onderzoek zich richt op intramurale zorgsettings, zoals ziekenhuizen, revalidatiecentra en psychiatrische opnameafdelingen. Onderzoek naar de invloed van de fysieke omgeving binnen ambulante zorgcontexten is aanzienlijk schaarser. Voor deze literatuurstudie zijn daarom uitsluitend bevindingen geselecteerd die relevant en toepasbaar zijn binnen ambulante behandelsettings.
De kracht van natuurlijk daglicht
Sui et al. (2026) onderzochten in een kwalitatieve studie onder patiënten die ambulante psychologische behandeling ontvingen hoe de fysieke omgeving bijdraagt aan mentaal welzijn en herstel. De studie laat zien dat natuurlijk daglicht, de aanwezigheid van planten, rustige kleurstellingen en aangename geluidsomgevingen bijdragen aan ontspanning en emotioneel welzijn. Daarentegen werden fel kunstlicht, lawaai en drukke omgevingen als belastend ervaren. Omgevingen die uitnodigen tot creatieve of betekenisvolle activiteiten, zoals schilderen of wandelen, bleken herstel te ondersteunen doordat zij afleiding, concentratie en een gevoel van competentie en voldoening bevorderen. Daarnaast gaven deelnemers nadrukkelijk aan waarde te hechten aan ruimtes waarin voldoende privacy en persoonlijke ruimte gewaarborgd zijn. Deze factoren werden zowel binnen als buiten de zorgcontext als betekenisvol ervaren.
De omgeving draagt bij aan de kwaliteit van zorg
Ook Rodriguez-Labajos et al. (2024) identificeren in een systematische review verschillende kenmerken van de fysieke omgeving die een positieve bijdrage leveren aan het welzijn en herstel van patiënten. De auteurs concluderen dat toegang tot daglicht en uitzicht op natuurlijke omgevingen stress vermindert, ontspanning bevordert en het herstelproces ondersteunt. Daarnaast blijken rustige en overzichtelijke ruimtes bij te dragen aan een groter gevoel van veiligheid en controle, waardoor gevoelens van angst en onrust afnemen. De mogelijkheid om zich desgewenst terug te trekken en zelf regie te voeren over sociale interacties draagt bij aan het behoud van waardigheid en versterkt het gevoel van eigen regie. Verder blijkt dat een huiselijke inrichting, gekenmerkt door warme kleuren, natuurlijke materialen en comfortabel meubilair, de zorgomgeving minder institutioneel doet aanvoelen en het emotioneel welzijn bevordert. Daarnaast benadrukken Rodriguez-Labajos et al. (2024) dat de gebouwde omgeving niet alleen directe effecten heeft op patiënten, maar ook indirect bijdraagt aan de kwaliteit van zorg. Een zorgvuldig ontworpen omgeving verbetert de werkomstandigheden van zorgprofessionals, ondersteunt de therapeutische relatie en kan daarmee de algehele kwaliteit van de zorgverlening versterken.
De natuur draagt bij aan een positieve zorgervaring
Vergelijkbare conclusies worden getrokken door Meesters et al. (2020), die in een Nederlandstalige publicatie benadrukken dat daglicht, kwalitatief goede kunstverlichting en de aanwezigheid van groen van groot belang zijn voor het welzijn van psychiatrische patiënten en positief effect hebben op de gezondheid, vitaliteit en werkbeleving van zorgprofessionals.
De therapeutische waarde van natuurlijke elementen wordt verder onderbouwd door Du et al. (2026), die in een literatuurreview de effecten van biophilic design onderzochten. Deze ontwerpbenadering integreert natuurlijke elementen in de gebouwde omgeving met als doel gezondheid en welzijn te bevorderen. De auteurs concluderen dat toegang tot daglicht en uitzicht op groen samenhangen met minder stress, een positievere stemming en een sneller herstel. Daarnaast blijken natuurlijke materialen, zoals hout en steen, geïntegreerde beplanting, organische vormen en kleurgebruik geïnspireerd op de natuur de zorgomgeving minder klinisch te laten aanvoelen en gevoelens van rust, comfort en veiligheid te versterken. De positieve effecten beperken zich niet tot patiënten, maar gelden eveneens voor bezoekers en zorgprofessionals. Een omgeving waarin natuur zichtbaar en toegankelijk is, draagt volgens de auteurs bij aan een positievere zorgervaring en een hoger algemeen welbevinden. Ook Simonsen et al. (2022) bevestigen de therapeutische meerwaarde van kamers met uitzicht op een natuurlijke omgeving.
Kunst draagt bij aan het welbevinden
Ten slotte vormt ook wanddecoratie een relevant onderdeel van het interieurontwerp van zorgomgevingen. Foster et al. (2025) laten zien dat het bekijken van kunst in zorginstellingen aantoonbaar positieve effecten heeft op zowel patiënten als zorgprofessionals. Kunst draagt bij aan een groter welbevinden, verlaagt fysiologische stressindicatoren, zoals de hartslag, en leidt tot een positievere beleving van de zorgomgeving. Nanda et al. (2011) onderzochten daarbij specifiek de invloed van verschillende kunstvormen. Hun bevindingen tonen aan dat kunstwerken met natuurlijke landschappen en rustgevende voorstellingen het emotionele welzijn van patiënten bevorderen. Dergelijke afbeeldingen gaan samen met lagere niveaus van angst en agitatie en versterken gevoelens van rust en veiligheid. Abstracte of visueel complexe kunstwerken bleken daarentegen bij sommige patiënten gevoelens van verwarring of spanning op te roepen, waardoor deze minder geschikt lijken voor toepassing binnen psychiatrische zorgomgevingen.
Een omgeving waarin natuur zichtbaar en toegankelijk is, draagt volgens de auteurs bij aan een positievere zorgervaring en een hoger algemeen welbevinden.
De fysieke omgeving speelt een belangrijke rol in welzijn en herstel
De literatuur toont aan dat de fysieke omgeving een belangrijke rol speelt in het welzijn en herstel van mensen. Elementen zoals daglicht, natuur, natuurlijke materialen, rustige kleuren, privacy en een huiselijke inrichting dragen bij aan minder stress, meer veiligheid en een groter gevoel van autonomie. Ook natuurgeoriënteerde kunst heeft een positief effect op het emotionele welzijn. Hoewel het meeste onderzoek is uitgevoerd in intramurale zorgsettings, lijken deze ontwerpprincipes ook relevant voor ambulante zorg en kunnen zij zowel patiënten als zorgprofessionals ondersteunen.
Kunst en creativiteit
Twee aspecten uit de literatuur verdienen bijzondere aandacht, omdat zij in de praktijk wellicht nog relatief weinig expliciet worden benut, maar wel goed te integreren zijn in ambulante zorgsettings. Het betreft enerzijds de positieve invloed van beeldende kunst en anderzijds het belang van een omgeving die uitnodigt tot creativiteit en betekenisvolle activiteiten.
Het zichtbaar integreren van beeldende kunst in de zorgomgeving biedt een laagdrempelige mogelijkheid om op een andere manier aan te sluiten bij de belevingswereld van patiënten. Zo kunnen kleinschalige exposities van (lokale) kunstenaars bijdragen aan een warme, inspirerende en minder institutionele omgeving. Daarnaast kan het aanbieden van eenvoudige creatieve materialen, zoals kleurplaten en kleurpotloden of stiften in wachtkamers, patiënten de gelegenheid bieden om tijdens het wachten of na een intensieve behandelsessie tot rust te komen en spanning te reguleren. Dergelijke interventies zijn eenvoudig te realiseren en sluiten aan bij de behoefte aan een omgeving die ontspanning, eigen regie en betekenisvolle bezigheid stimuleert. Deze suggesties worden ondersteund door wetenschappelijk onderzoek. Verschillende studies laten zien dat visuele kunstinterventies, waaronder kleuren, effectieve niet-farmacologische methoden zijn om angst en stress bij volwassenen te verminderen (Huang et al., 2025; Pehlivan et al., 2026). Daarmee lijkt het integreren van kunst en laagdrempelige creatieve activiteiten niet alleen bij te dragen aan een aantrekkelijkere zorgomgeving, maar ook aan het bevorderen van het welzijn en de zelfregulatie van patiënten.
De effectiviteit van zorg
De bevindingen van dit artikel wijzen op het belang van de fysieke omgeving voor het welzijn van patiënten, al dienen zij te worden geïnterpreteerd in het licht van de beperkingen van het beschikbare onderzoek. De aangehaalde studies onderzoeken uitsluitend de samenhang tussen kenmerken van de fysieke omgeving en het welzijn van patiënten. Op basis van deze onderzoeksresultaten kunnen daarom geen uitspraken worden gedaan over causale verbanden. Bovendien is in de meeste studies niet gecontroleerd voor andere factoren die van invloed kunnen zijn op de ervaren kwaliteit van zorg en het herstelproces. In het bijzonder blijven behandelinhoudelijke interventies en gemeenschappelijke therapeutische factoren, zoals de kwaliteit van de therapeutische relatie, belangrijke voorspellers van de effectiviteit van psychologische zorg (Cuijpers et al., 2019). De fysieke omgeving dient dan ook niet te worden beschouwd als een op zichzelf staande interventie, maar als een ondersteunende context die het welbevinden van patiënten kan bevorderen en daarmee mogelijk een positieve bijdrage levert aan het behandelproces.
.
Elementen zoals daglicht, natuur, natuurlijke materialen, rustige kleuren, privacy en een huiselijke inrichting dragen bij aan minder stress, meer veiligheid en een groter gevoel van autonomie.
Referenties
- Cuijpers, P., Reijnders, M., & Huibers, M. J. H. (2019). The Role of Common Factors in Psychotherapy Outcomes. Annual review of clinical psychology, 15, 207–231. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-050718-095424
- Du, Y., Xie, M., & Zou, Y. (2026). Biophilic design in hospital environments: A rapid review of nature-integrated strategies and patient outcomes. Frontiers in Public Health, 14, 1786483. https://doi.org/10.3389/fpubh.2026.1786483
- Foster, M. W., Sanhueza, C., Bahr, E., Kuo, J. L., Wu, Y., Komolafe, D. O., Blanchette, V., Brinza, T., Morgan-Daniel, J., Oshodi, Y., Sodimu, K. A., Omuku, N., Akisanya, E., Trinder, L., Willmoth, S., Simpson, N., White, N., Shaw, T. A., Moyse Fenning, H., Runefelt, A., … Sajnani, N. (2025). The effects of viewing visual artwork on patients, staff, and visitors in healthcare settings: A scoping review. PLOS ONE, 20(8), e0328215. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0328215
- Huang, W., Luan, T., Li, L., Zhang, A., Mu, Y., Sun, Y., Huang, K., Qin, R., Liu, W., & Guo, H. (2025). The effects of visual art therapy on improving anxiety symptoms in adults: A systematic review and meta-analysis. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 32(5), 1197–1210. https://doi.org/10.1111/jpm.70003
- Meesters, Y., Smolders, K. C. H. J., Kamphuis, J., & De Kort, Y. A. W. (2020). Huisvesting, lichtinval, groenvoorziening en geestelijke gezondheid. Tijdschrift voor Psychiatrie, 62(7), 555–563. https://www.tijdschriftvoorpsychiatrie.nl/assets/articles/62-2020-7-artikel-meesters.pdf
- Nanda, U., Eisen, S., Zadeh, R. S., & Owen, D. (2011). Effect of visual art on patient anxiety and agitation in a mental health facility and implications for the business case. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 18(5), 386–393. https://doi.org/10.1111/j.1365-2850.2010.01682.x
- Pehlivan, S., & Dalli, Ö. E. (2026). The effectiveness of mandala coloring on the psychological and physiological symptoms in adult hospitalized patients: A meta-analysis. BMC Complementary Medicine and Therapies, 26(1), 220. https://doi.org/10.1186/s12906-026-05404-4
- Rodríguez-Labajos, L., Kinloch, J., Grant, S., & O’Brien, G. (2024). The role of the built environment as a therapeutic intervention in mental health facilities: A systematic literature review. HERD, 17(2), 281–308. https://doi.org/10.1177/19375867231219031
- Simonsen, T., Sturge, J., & Duff, C. (2022). Healing architecture in healthcare: A scoping review. HERD, 15(3), 315–328. https://doi.org/10.1177/19375867211072513
- Sui, T. Y., McDermott, S., Harris, B., & Hsin, H. (2023). The impact of physical environments on outpatient mental health recovery: A design-oriented qualitative study of patient perspectives. PLOS ONE, 18(4), e0283962. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0283962
